Groźba karalna to jedno z częściej spotykanych przestępstw przeciwko wolności. Może pojawić się w konflikcie rodzinnym, sąsiedzkim, zawodowym, między byłymi partnerami, w sporze o pieniądze albo w komunikacji internetowej.
Nie każda agresywna wypowiedź jest jednak przestępstwem. Aby doszło do odpowiedzialności z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, sprawca musi grozić popełnieniem przestępstwa, a groźba musi wzbudzić u pokrzywdzonego uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona.
W tym artykule wyjaśniamy, czym jest groźba karalna, jaka kara grozi za art. 190 KK, jak zgłosić sprawę na Policję, jakie dowody warto zabezpieczyć i jak można bronić się przed zarzutem groźby karalnej.
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Groźba karalna z art. 190 § 1 KK to grożenie popełnieniem przestępstwa na szkodę pokrzywdzonego albo osoby dla niego najbliższej, jeżeli wzbudza uzasadnioną obawę spełnienia.
- Od 1 października 2023 r. czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 3.
- Przestępstwo jest co do zasady ścigane na wniosek pokrzywdzonego — samo opisanie zdarzenia może nie wystarczyć.
- Forma nie przesądza sprawy: groźba może paść ustnie, przez telefon, SMS, e-mail albo komunikator. Liczy się treść i kontekst.
- Nie każda ostra wypowiedź jest przestępstwem — zapowiedź podjęcia legalnych działań, na przykład „pozwę cię”, co do zasady nie wypełnia znamion art. 190 KK.
Spis treści
Co to jest groźba karalna? Definicja z art. 190 KK
Podstawę odpowiedzialności stanowi art. 190 § 1 Kodeksu karnego:
Art. 190 § 1 Kodeksu karnego: „Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w osobie, do której została skierowana lub której dotyczy, uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”
Z przepisu wynikają trzy najważniejsze elementy.
Po pierwsze, sprawca musi grozić popełnieniem przestępstwa. Może chodzić przykładowo o groźbę pobicia, uszkodzenia ciała, zabójstwa, podpalenia, zniszczenia mienia w rozmiarze stanowiącym przestępstwo albo innego czynu zabronionego.
Po drugie, groźba musi dotyczyć pokrzywdzonego albo osoby dla niego najbliższej. Osobą najbliższą jest m.in. małżonek, dziecko, rodzic, rodzeństwo, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu oraz inne osoby wskazane w art. 115 § 11 KK.
Po trzecie, groźba musi wywołać uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Samo wypowiedzenie nieprzyjemnych albo agresywnych słów nie zawsze wystarczy.
Groźba karalna a groźba bezprawna — czym się różnią?
Art. 115 § 12 Kodeksu karnego: „Groźbą bezprawną jest zarówno groźba, o której mowa w art. 190, jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jak również rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej; nie stanowi groźby zapowiedź spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jeżeli ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem lub zachowaniem zagrożonym administracyjną karą pieniężną.”
W języku potocznym te pojęcia często są mylone.
Groźba karalna z art. 190 § 1 KK polega na grożeniu popełnieniem przestępstwa na szkodę danej osoby albo osoby jej najbliższej.
Groźba bezprawna to pojęcie szersze, zdefiniowane w art. 115 § 12 KK. Obejmuje nie tylko groźbę popełnienia przestępstwa, ale także groźbę spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna oraz groźbę rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej.
Każda groźba karalna z art. 190 KK jest groźbą bezprawną, ale nie każda groźba bezprawna będzie groźbą karalną z art. 190 KK. Trzeba też pamiętać, że zapowiedź spowodowania postępowania karnego albo postępowania zagrożonego administracyjną karą pieniężną nie stanowi groźby bezprawnej, jeżeli ma jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem albo zachowaniem zagrożonym taką karą.
To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, zwłaszcza przy odróżnianiu art. 190 KK od przestępstwa zmuszania z art. 191 KK.
Jaka kara grozi za groźbę karalną?
Po nowelizacji Kodeksu karnego obowiązującej od 1 października 2023 r. groźba karalna z art. 190 § 1 KK jest zagrożona karą pozbawienia wolności do lat 3.
Przed tą zmianą przepis przewidywał grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do lat 2.
Jeżeli czyn został popełniony przed 1 października 2023 r., trzeba uwzględnić art. 4 § 1 KK, czyli zasadę stosowania ustawy względniejszej dla sprawcy. W praktyce może to oznaczać zastosowanie poprzedniego, łagodniejszego brzmienia przepisu.
Ustawowe zagrożenie z art. 190 § 1 KK obejmuje obecnie wyłącznie karę pozbawienia wolności do lat 3. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie realnie grozi bezwzględne więzienie. Po spełnieniu ustawowych przesłanek sąd może na podstawie art. 37a KK orzec zamiast pozbawienia wolności grzywnę albo karę ograniczenia wolności. W grę mogą również wchodzić kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania albo warunkowe umorzenie postępowania.
Wszystko zależy od okoliczności sprawy: treści groźby, relacji stron, wcześniejszej przemocy, zachowania po zdarzeniu, postawy pokrzywdzonego i dotychczasowej karalności sprawcy.
Uzasadniona obawa — kiedy groźba staje się przestępstwem?
Najważniejszym elementem art. 190 KK jest uzasadniona obawa spełnienia groźby.
Sąd bada tutaj dwa aspekty.
Pierwszy to aspekt subiektywny: czy pokrzywdzony rzeczywiście odczuwał obawę, że groźba zostanie spełniona.
Drugi to aspekt obiektywny: czy w danych okolicznościach obawa miała racjonalne, obiektywnie uzasadnione podstawy, oceniane z uwzględnieniem sytuacji i cech pokrzywdzonego.
Inaczej może zostać ocenione zdanie wypowiedziane jednorazowo w dynamicznej kłótni, a inaczej groźba skierowana przez osobę, która wcześniej stosowała przemoc, śledziła pokrzywdzonego, zna jego adres albo ma realny dostęp do niego.
Przy ocenie uzasadnionej obawy znaczenie mogą mieć m.in.:
- treść groźby,
- konkretność zapowiedzi,
- ton i sposób wypowiedzi,
- relacja między stronami,
- wcześniejsze konflikty,
- historia przemocy albo agresji,
- możliwości sprawcy,
- miejsce i czas zdarzenia
- zachowanie sprawcy po wypowiedzeniu groźby,
- reakcja pokrzywdzonego.
Do przypisania odpowiedzialności nie zawsze jest konieczne, aby sprawca rzeczywiście planował spełnić groźbę. Istotne jest to, czy groźba była skierowana w taki sposób, że wzbudziła u pokrzywdzonego uzasadnioną obawę jej spełnienia.
Jakie formy może przybrać groźba karalna?
Groźba karalna może zostać wyrażona w różnej formie. Kodeks karny nie wymaga, aby padła osobiście albo na piśmie.
Może to być w szczególności:
- groźba wypowiedziana ustnie,
- groźba przez telefon,
- SMS,
- wiadomość e-mail,
- wiadomość na Messengerze, WhatsAppie, Instagramie, Facebooku albo innym komunikatorze,
- list,
- nagranie głosowe,
- gest,
- zachowanie, które w konkretnym kontekście przekazuje groźbę popełnienia przestępstwa.
Nie decyduje sama forma, lecz treść i kontekst.
Pomoc prawna w sprawach o groźbę karalną
Kancelaria PMTW w Tychach – reprezentacja pokrzywdzonych i obrona w sprawach z art. 190 KK.
Kancelaria Prawna PMTW
ul. Towarowa 23, 43-100 Tychy
Groźba przez SMS, e-mail i komunikator
SMS albo wiadomość internetowa może stanowić groźbę karalną, jeżeli zawiera zapowiedź popełnienia przestępstwa i wywołuje uzasadnioną obawę jej spełnienia.
W takich sprawach bardzo ważne jest zabezpieczenie dowodów.
Pokrzywdzony powinien:
- nie usuwać wiadomości,
- wykonać zrzuty ekranu,
- zadbać, aby na z