Zatrzymanie jest krótkotrwałym pozbawieniem wolności, które ma umożliwić organom ścigania wykonanie pilnych czynności: ustalenie tożsamości, zabezpieczenie dowodów, przesłuchanie albo doprowadzenie do prokuratora lub sądu. Nie jest karą ani środkiem zapobiegawczym. Kodeks postępowania karnego wyznacza mu sztywne ramy czasowe i wiąże z nim katalog uprawnień, o których zatrzymany powinien zostać pouczony natychmiast, a nie dopiero na komisariacie.
Poniżej opisujemy zatrzymanie od pierwszej minuty do zwolnienia albo do przekazania do dyspozycji sądu: kto i na jakiej podstawie może zatrzymać, jakie obowiązki ma policja, co zatrzymany może zrobić sam, co warto zostawić obrońcy oraz jakie środki przysługują po zatrzymaniu, które okazało się bezzasadne.
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Policja może zatrzymać osobę podejrzaną, gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa i jednocześnie zachodzi obawa ucieczki, ukrycia się lub zatarcia śladów, nie można ustalić tożsamości albo są przesłanki trybu przyspieszonego (art. 244 § 1 KPK).
- Zatrzymanego trzeba natychmiast poinformować o przyczynie zatrzymania i o jego prawach. Na jego żądanie należy niezwłocznie umożliwić kontakt i bezpośrednią rozmowę z adwokatem lub radcą prawnym (art. 245 § 1 KPK), także przed przedstawieniem zarzutów.
- Zatrzymany może odmówić złożenia oświadczenia, a jako podejrzany – składania wyjaśnień. Odmowa nie może być traktowana jako okoliczność obciążająca.
- Zatrzymanie może trwać do 48 godzin do przekazania do dyspozycji sądu i kolejne 24 godziny na decyzję o tymczasowym aresztowaniu (art. 248 § 1 i 2 KPK). Termin biegnie od faktycznego pozbawienia wolności.
- Zażalenie do sądu przysługuje w terminie 7 dni od zatrzymania (art. 246 § 1 i art. 460 KPK), także wtedy, gdy zatrzymany został już zwolniony.
- Za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie przysługuje odszkodowanie i zadośćuczynienie (art. 552 § 4 KPK). Roszczenie przedawnia się z upływem roku od zwolnienia, a postępowanie jest wolne od kosztów sądowych.
Spis treści
Rodzaje zatrzymania. Kto może zatrzymać i na jakiej podstawie
Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o Policji przewidują kilka odrębnych podstaw zatrzymania. Różnią się przesłankami, organem uprawnionym i zakresem kontroli sądowej. Pomylenie ich prowadzi do błędnych wniosków o tym, co funkcjonariuszom wolno.
Ujęcie obywatelskie (art. 243 KPK)
Każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio po jego popełnieniu, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości (art. 243 § 1 KPK). Osobę ujętą należy niezwłocznie oddać w ręce Policji (§ 2). Ujęcie nie daje osobie prywatnej żadnych uprawnień procesowych: nie wolno przeszukiwać ujętego, przesłuchiwać go ani przetrzymywać dłużej, niż wymaga tego wezwanie funkcjonariuszy.
Zatrzymanie procesowe przez Policję (art. 244 KPK)
Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a jednocześnie zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa, bądź nie można ustalić jej tożsamości, bądź istnieją przesłanki do przeprowadzenia postępowania w trybie przyspieszonym (art. 244 § 1 KPK). Obie grupy przesłanek muszą wystąpić łącznie: samo podejrzenie popełnienia przestępstwa nie wystarcza, jeżeli nie towarzyszy mu żadna z wymienionych obaw.
Odrębną podstawę stanowi przemoc wobec osoby wspólnie zamieszkującej. Policja może zatrzymać osobę podejrzaną o przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę domownika, jeżeli zachodzi obawa ponownego użycia przemocy, zwłaszcza gdy sprawca takim przestępstwem grozi (art. 244 § 1a KPK). Gdy przestępstwo popełniono przy użyciu broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu, zatrzymanie jest obowiązkowe (art. 244 § 1b KPK).
Zatrzymanie na zarządzenie prokuratora (art. 247 KPK)
Prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej albo podejrzanego, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie stawi się na wezwanie w celu przedstawienia zarzutów, przeprowadzenia badań lub innych czynności, albo że może w inny bezprawny sposób utrudniać postępowanie (art. 247 § 1 KPK). Podstawą może być także potrzeba niezwłocznego zastosowania środka zapobiegawczego (§ 2). W związku z takim zatrzymaniem prokurator może zarządzić przeszukanie (§ 3). Po wykonaniu czynności zatrzymanego należy zwolnić, chyba że prokurator występuje do sądu o tymczasowe aresztowanie (§ 4 i 5).
Zatrzymanie prewencyjne z ustawy o Policji
Poza reżimem procesowym policjanci mogą zatrzymywać osoby stwarzające w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia (art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji), oraz osoby pozbawione wolności, które uciekły lub nie wróciły z przepustki (pkt 2a). Zatrzymanie prewencyjne nie służy samo w sobie przedstawieniu zarzutów. Osobie zatrzymanej na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 3 przysługują uprawnienia przewidziane dla zatrzymanego w KPK, a pozbawienie wolności podlega kontroli sądowej i konstytucyjnym granicom czasowym.
Zatrzymanie w celu doprowadzenia
Osoba wezwana, która nie stawia się bez usprawiedliwienia, może zostać zatrzymana i doprowadzona przymusowo. Dotyczy to w szczególności oskarżonego (art. 75 § 2 KPK) i świadka (art. 285 § 2 KPK). To zatrzymanie kończy się z chwilą wykonania czynności, na którą osoba była wezwana.
| Rodzaj zatrzymania | Podstawa | Kto decyduje | Cel |
|---|---|---|---|
| Ujęcie obywatelskie | art. 243 KPK | każdy | przekazanie Policji |
| Zatrzymanie procesowe | art. 244 § 1 KPK | Policja i organy o uprawnieniach Policji | zabezpieczenie postępowania, ustalenie tożsamości |
| Zatrzymanie przy przemocy domowej | art. 244 § 1a i 1b KPK | Policja | ochrona osoby wspólnie zamieszkującej |
| Zatrzymanie i doprowadzenie | art. 247 KPK | prokurator | przedstawienie zarzutów, badania, środek zapobiegawczy |
| Zatrzymanie prewencyjne | art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji | Policja | usunięcie bezpośredniego zagrożenia |
Ktoś bliski został zatrzymany przez policję?
Kancelaria PMTW w Tychach – obrona od pierwszych godzin po zatrzymaniu: przyjazd do jednostki Policji, rozmowa z zatrzymanym, udział w przesłuchaniu i reprezentacja na posiedzeniu w przedmiocie tymczasowego aresztowania.


Kancelaria Prawna PMTW
ul. Towarowa 23, 43-100 Tychy
Obowiązki policji w chwili zatrzymania
Zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach (art. 244 § 2 KPK). Pouczenie obejmuje w szczególności prawo do skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego, do bezpłatnej pomocy tłumacza, do złożenia oświadczenia i do odmowy jego złożenia, do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania, do dostępu do pierwszej pomocy medycznej, a także prawa z art. 245, art. 246 § 1 i art. 612 § 2 KPK oraz informację o treści art. 248 § 1 i 2 KPK.
Wzór pouczenia określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości i powinien być zrozumiały także dla osoby bez pełnomocnika (art. 244 § 5 KPK).
Funkcjonariusz ma również obowiązek wysłuchać zatrzymanego (art. 244 § 2 in fine KPK). Wysłuchanie nie jest przesłuchaniem w charakterze podejrzanego. Oświadczenia wpisuje się do protokołu zatrzymania (§ 3) i mogą one wpływać na kierunek dalszych czynności, ale nie wolno zastępować nimi dowodu z wyjaśnień oskarżonego ani zeznań świadka (art. 174 KPK). Zatrzymany może ograniczyć się do oświadczenia, że skorzysta z prawa do wypowiedzi po konsultacji z adwokatem lub radcą prawnym.
Z zatrzymania sporządza się protokół, w którym podaje się imię, nazwisko i funkcję zatrzymującego, dane zatrzymanego, dzień, godzinę, miejsce i przyczynę zatrzymania wraz ze wskazaniem, o jakie przestępstwo się go podejrzewa. Protokół zawiera oświadczenia zatrzymanego i wzmiankę o pouczeniu. Odpis protokołu doręcza się zatrzymanemu (art. 244 § 3 KPK). Godzina zatrzymania wpisana w protokole ma znaczenie dla biegu 48 godzin, dlatego warto ją sprawdzić przed podpisaniem.
Niezwłocznie po zatrzymaniu Policja przystępuje do zebrania niezbędnych danych i zawiadamia prokuratora. Jeżeli istnieją podstawy do tymczasowego aresztowania (art. 258 § 1–3 KPK), występuje do prokuratora o skierowanie do sądu wniosku o areszt (art. 244 § 4 KPK).
Katalog uprawnień zatrzymanego
Kontakt z adwokatem lub radcą prawnym
Zatrzymanemu na jego żądanie należy niezwłocznie umożliwić nawiązanie w dostępnej formie kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, a także bezpośrednią z nim rozmowę (art. 245 § 1 KPK). Zatrzymujący może zastrzec swoją obecność przy rozmowie tylko w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Prawo to nie zależy od tego, czy zatrzymanemu przedstawiono już zarzuty.
W praktyce największym problemem jest brak numeru do konkretnego adwokata. Prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym z art. 245 § 1 KPK przysługuje każdemu zatrzymanemu, także przed przedstawieniem zarzutów. Jeżeli zatrzymany ma już status podejrzanego w rozumieniu art. 71 § 1 KPK, obrońcę może do czasu jego własnej decyzji ustanowić inna osoba, o czym niezwłocznie zawiadamia się podejrzanego (art. 83 § 1 KPK). Upoważnienie do obrony może być udzielone na piśmie albo przez oświadczenie do protokołu organu prowadzącego postępowanie (art. 83 § 2 KPK).
Zawiadomienie bliskich, pracodawcy i konsula
Do zatrzymania stosuje się odpowiednio art. 261 KPK, z tym że zawiadomienie następuje na żądanie zatrzymanego (art. 245 § 3 KPK). Oznacza to prawo do zawiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby, a także pracodawcy, szkoły lub uczelni. Obywatel państwa obcego ma prawo do kontaktu z właściwym urzędem konsularnym lub przedstawicielstwem dyplomatycznym (art. 612 § 2 KPK).
Prawo do milczenia i do odmowy podpisu
Zatrzymany może złożyć oświadczenie albo odmówić jego złożenia (art. 244 § 2 KPK). Jeżeli w toku zatrzymania dojdzie do przedstawienia zarzutów, jako podejrzany ma prawo składać wyjaśnienia, odmówić ich składania lub odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania bez podania powodów (art. 175 § 1 KPK). Odmowa złożenia oświadczenia nie może być traktowana jako okoliczność obciążająca. Zatrzymany może także odmówić podpisania protokołu, co odnotowuje się w protokole wraz z podaną przyczyną.
Tłumacz, pomoc medyczna, odpis protokołu
Osobie, która nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, przysługuje bezpłatna pomoc tłumacza. Zatrzymany ma prawo do dostępu do pierwszej pomocy medycznej; w przypadkach określonych w przepisach wykonawczych badanie lekarskie przed umieszczeniem w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych jest obowiązkowe. Odpis protokołu zatrzymania powinien zostać doręczony bez odrębnego wniosku.
Czynności, którym zatrzymany musi się poddać
Wobec osoby podejrzanej można dokonać oględzin zewnętrznych ciała i innych badań niepołączonych z naruszeniem integralności ciała, pobrać odciski, sfotografować ją i okazać innym osobom w celach rozpoznawczych, a przy zachowaniu wymogów ustawowych pobrać krew, włosy, wymaz ze śluzówki policzków lub inne wydzieliny organizmu (art. 74 § 3 w zw. z § 2 KPK).
W razie odmowy osobę podejrzaną można zatrzymać i przymusowo doprowadzić oraz zastosować siłę fizyczną lub środki techniczne w zakresie niezbędnym do wykonania czynności (art. 74 § 3a KPK). Sprzeciw wobec tych czynności nie jest więc skutecznym środkiem obrony; skuteczne może być natomiast zakwestionowanie ich podstawy w zażaleniu.
Ile może trwać zatrzymanie. Termin 48 i 24 godzin
Zatrzymanego należy natychmiast zwolnić, gdy ustanie przyczyna zatrzymania, a także jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania przez uprawniony organ nie zostanie on przekazany do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Zwolnienie następuje również na polecenie sądu lub prokuratora (art. 248 § 1 KPK).
Jeżeli zatrzymany został przekazany do dyspozycji sądu, należy go zwolnić, gdy w ciągu 24 godzin od przekazania nie doręczono mu postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania albo nie ogłoszono mu tego postanowienia na posiedzeniu (art. 248 § 2 KPK). Łącznie zatrzymanie może więc trwać do 72 godzin, ale drugi termin biegnie tylko wtedy, gdy prokurator złożył wniosek o areszt.
Bieg 48 godzin rozpoczyna się od chwili faktycznego pozbawienia wolności, a nie od chwili sporządzenia protokołu czy doprowadzenia do jednostki. Jeżeli w protokole wpisano późniejszą godzinę, niż wynika z okoliczności, warto to odnotować w oświadczeniu do protokołu. Ponowne zatrzymanie osoby podejrzanej na podstawie tych samych faktów i dowodów jest niedopuszczalne (art. 248 § 3 KPK).
Upływ 48 godzin bez wniosku o areszt oznacza obowiązek natychmiastowego zwolnienia, ale nie zamyka postępowania. Osoba zwolniona może w dalszym ciągu pozostawać podejrzanym w postępowaniu przygotowawczym, a prokurator może stosować wobec niej nieizolacyjne środki zapobiegawcze, na przykład dozór Policji lub poręczenie majątkowe.
Zatrzymanie krok po kroku. Co dzieje się w kolejnych godzinach
- Legitymowanie i zatrzymanie. Funkcjonariusz podaje stopień, imię i nazwisko oraz podstawę i przyczynę zatrzymania. Na tym etapie zatrzymany może zapytać o podstawę prawną, ale próba oddalenia się lub stawiania oporu naraża go na dodatkowy zarzut.
- Pouczenie i wysłuchanie. Pouczenie o prawach powinno nastąpić natychmiast. Oświadczenie do protokołu jest dobrowolne; można poprzestać na wskazaniu, że stanowisko zostanie przedstawione po rozmowie z obrońcą.
- Doprowadzenie do jednostki i protokół. Przed podpisaniem protokołu warto sprawdzić godzinę zatrzymania, opis przyczyny i wzmiankę o pouczeniu. Uwagi do treści protokołu można zgłosić do protokołu.
- Kontakt z adwokatem i zawiadomienie bliskich. Oba uprawnienia realizowane są na żądanie zatrzymanego, dlatego trzeba je zgłosić wprost.
- Czynności dowodowe. Przesłuchanie po przedstawieniu zarzutów, okazanie, pobranie odcisków i materiału biologicznego, przeszukanie. Obrońca może uczestniczyć w przesłuchaniu podejrzanego.
- Decyzja prokuratora. Zwolnienie, zwolnienie z zastosowaniem środka nieizolacyjnego albo wniosek o tymczasowe aresztowanie skierowany do sądu przed upływem 48 godzin.
- Posiedzenie w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Sąd rozstrzyga w ciągu 24 godzin od przekazania zatrzymanego do jego dyspozycji. Zatrzymany ma prawo do udziału obrońcy w posiedzeniu.
Zatrzymanie już się skończyło, ale budzi wątpliwości?
Kancelaria PMTW w Tychach – zażalenie na zatrzymanie oraz ocena, czy zachodzą przesłanki do wystąpienia o odszkodowanie i zadośćuczynienie z art. 552 § 4 KPK.


Kancelaria Prawna PMTW
ul. Towarowa 23, 43-100 Tychy
Zażalenie na zatrzymanie
Zatrzymanemu przysługuje zażalenie do sądu, w którym może domagać się zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania (art. 246 § 1 KPK). Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia zatrzymania (art. 460 KPK). Przekazuje się je niezwłocznie sądowi rejonowemu miejsca zatrzymania lub prowadzenia postępowania, który również rozpoznaje je niezwłocznie (art. 246 § 2 KPK).
Sąd bada trzy odrębne kwestie. Zasadność dotyczy tego, czy w chwili zatrzymania istniały przesłanki z art. 244 § 1 KPK. Legalność odnosi się do podstawy prawnej i uprawnień organu. Prawidłowość obejmuje sposób wykonania czynności: pouczenie, protokół, realizację praw zatrzymanego, czas trwania. Zatrzymanie może być legalne, a mimo to nieprawidłowe, na przykład gdy nie umożliwiono kontaktu z obrońcą.
W razie uznania bezzasadności lub nielegalności zatrzymania sąd zarządza natychmiastowe zwolnienie (art. 246 § 3 KPK). W wypadku stwierdzenia bezzasadności, nielegalności lub nieprawidłowości sąd zawiadamia prokuratora i organ przełożony nad organem, który dokonał zatrzymania (§ 4). Zażalenie ma sens także po zwolnieniu: ustalenia sądu mogą być istotne w późniejszej sprawie o odszkodowanie, ale nie są warunkiem jej wszczęcia ani automatycznie nie przesądzają, że zatrzymanie było „niewątpliwie niesłuszne” w rozumieniu art. 552 § 4 KPK. W razie zbiegu zażaleń na zatrzymanie i na tymczasowe aresztowanie sąd może rozpoznać je łącznie (§ 5).
Odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie
Odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania (art. 552 § 4 KPK). Odpowiedzialność Skarbu Państwa nie wymaga wykazania winy konkretnego funkcjonariusza. Konieczne jest natomiast wykazanie kwalifikowanego stopnia niesłuszności: nie każde zatrzymanie zakończone zwolnieniem bez zarzutów jest niesłuszne w rozumieniu tego przepisu.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 maja 2006 r. (I KZP 5/06), wydanej na tle pytania prawnego sądu rozpoznającego wniosek o odszkodowanie po zatrzymaniu, przyjął, że niewątpliwie niesłuszne jest zatrzymanie, które nastąpiło z obrazą przepisów rozdziału 27 KPK, a także zatrzymanie powodujące dolegliwość, której zatrzymany nie powinien doznać w świetle całokształtu okoliczności ustalonych w sprawie, w tym prawomocnego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Tezę tę należy odnosić do konkretnego stanu faktycznego; ocena, czy dolegliwość była nienależna, zależy od przebiegu całego postępowania.
Roszczenie przedawnia się z upływem roku, a w razie zatrzymania termin biegnie od daty zwolnienia (art. 555 KPK). Wniosek składa się do sądu okręgowego, w którego okręgu nastąpiło zwolnienie (art. 554 § 1 KPK). Postępowanie jest wolne od kosztów sądowych (art. 554 § 4 KPK). Roszczenie obejmuje szkodę majątkową, na przykład utracony zarobek, oraz zadośćuczynienie za krzywdę, przy czym wysokość zadośćuczynienia zależy od czasu trwania, warunków i skutków zatrzymania.
Co może zrobić rodzina zatrzymanego
Bliscy najczęściej dowiadują się o zatrzymaniu z telefonu od zatrzymanego albo od funkcjonariuszy realizujących zawiadomienie z art. 245 § 3 KPK. Jeżeli takiej informacji nie ma, miejsce pobytu można ustalić, dzwoniąc do jednostki Policji właściwej dla miejsca zdarzenia; funkcjonariusze nie mają jednak obowiązku udzielać szczegółów sprawy osobom postronnym.
Najważniejsza czynność po stronie rodziny to szybkie skontaktowanie adwokata lub radcy prawnego. Jeżeli zatrzymany ma już status podejrzanego, do czasu ustanowienia obrońcy przez niego samego może go ustanowić inna osoba (art. 83 § 1 KPK), podpisując upoważnienie do obrony. Gdy zarzutów jeszcze nie przedstawiono, prawnik udziela zatrzymanemu pomocy na podstawie art. 245 § 1 KPK, bez potrzeby nazywania go formalnie obrońcą. Rodzina może też przekazać informacje o niezbędnych lekach oraz, w granicach regulaminu pomieszczenia dla osób zatrzymanych, rzeczy osobiste.
Rodzina nie powinna usuwać ani ukrywać przedmiotów mogących stanowić dowód, uzgadniać ze świadkami nieprawdziwej wersji zdarzeń ani w inny sposób utrudniać postępowania. Sam kontakt ze świadkiem lub pokrzywdzonym nie stanowi automatycznie przestępstwa; odpowiedzialność z art. 239 KK wymaga działania w zamiarze utrudnienia lub udaremnienia postępowania karnego. Takie zachowania mogą też pogarszać sytuację zatrzymanego przy ocenie obawy matactwa.
Najczęstsze błędy zatrzymanych
- Składanie obszernych oświadczeń podczas wysłuchania. Wysłuchanie z art. 244 § 2 KPK nie ma gwarancji przesłuchania podejrzanego, a jego treść trafia do protokołu. Oświadczenie złożone pod wpływem stresu bywa później trudne do sprostowania.
- Podpisanie protokołu bez przeczytania. Podpis potwierdza treść, w tym godzinę zatrzymania i wzmiankę o pouczeniu. Uwagi można wnieść do protokołu przed jego podpisaniem.
- Rezygnacja z żądania kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. Kontakt realizuje się na żądanie zatrzymanego, ale Policja ma obowiązek natychmiast poinformować go o tym prawie. Brak żądania nie jest sam w sobie uchybieniem funkcjonariuszy, jeżeli pouczenie było prawidłowe i zrozumiałe.
- Opór fizyczny lub próba ucieczki. Zależnie od konkretnego zachowania i spełnienia ustawowych znamion może powstać odpowiedzialność między innymi z art. 222 lub art. 224 KK. Takie zachowanie może też wzmacniać ocenę obawy ucieczki przy rozstrzyganiu o środku zapobiegawczym.
- Niezłożenie zażalenia po zwolnieniu. Siedmiodniowy termin biegnie także wtedy, gdy zatrzymanie już się zakończyło. Korzystne postanowienie może być pomocne w późniejszej sprawie odszkodowawczej, choć nie jest formalnym warunkiem dochodzenia roszczenia z art. 552 § 4 KPK.
Mity o zatrzymaniu
„Policja musi pokazać nakaz.” Zatrzymanie procesowe z art. 244 KPK nie wymaga uprzedniej decyzji sądu ani prokuratora. Zarządzenie prokuratora jest potrzebne przy zatrzymaniu z art. 247 KPK, ale jego brak w innych trybach nie czyni zatrzymania nielegalnym.
„Przysługuje mi jeden telefon.” Kodeks nie zna takiej konstrukcji. Zatrzymany ma prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym oraz do żądania zawiadomienia osoby najbliższej; forma realizacji zależy od okoliczności, a funkcjonariusz może wykonać zawiadomienie samodzielnie.
„Milczenie pogarsza sytuację.” Odmowa złożenia oświadczenia jest uprawnieniem i nie może być poczytana na niekorzyść. Ocena, czy i kiedy zabrać głos, należy do strategii obrony, którą warto ustalić z obrońcą.
„Po 48 godzinach sprawa się kończy.” Upływ terminu obliguje do zwolnienia, ale postępowanie przygotowawcze może toczyć się dalej, a osoba zwolniona pozostaje w nim podejrzanym.
„Adwokat z urzędu zawsze sam przyjdzie na komisariat.” Nie. Zatrzymany musi zażądać kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. Przepisy przewidują dyżury służące umożliwieniu pomocy prawnej zatrzymanym (art. 245 § 2 w zw. z art. 517j § 1 KPK), natomiast ustanowienie obrońcy z urzędu po uzyskaniu statusu podejrzanego lub oskarżonego zależy od spełnienia ustawowych przesłanek i decyzji właściwego organu.
Pomoc kancelarii po zatrzymaniu
Kancelaria PMTW w Tychach prowadzi obronę od pierwszych godzin po zatrzymaniu: przyjazd do jednostki Policji, rozmowa z zatrzymanym, udział w przesłuchaniu, zażalenie na zatrzymanie oraz reprezentacja na posiedzeniu w przedmiocie tymczasowego aresztowania. W sprawach zakończonych zwolnieniem bez zarzutów oceniamy, czy zachodzą przesłanki do wystąpienia o odszkodowanie i zadośćuczynienie z art. 552 § 4 KPK, bez obiecywania określonego rozstrzygnięcia.
Obsługujemy klientów z Tychów, Katowic, Mikołowa, Pszczyny, Bierunia, Lędzin, Łazisk Górnych, Żor, Oświęcimia i całego regionu, także zdalnie. Pierwszy kontakt służy ustaleniu charakteru sprawy, zakresu pracy i wynagrodzenia, zanim klient zdecyduje o zleceniu.
Najczęstsze pytania
Czy policja może mnie zatrzymać bez podania powodu?
Nie. Funkcjonariusz ma obowiązek natychmiast poinformować Cię o przyczynie zatrzymania i o przysługujących Ci prawach (art. 244 § 2 KPK). Brak takiej informacji możesz podnieść w zażaleniu jako nieprawidłowość zatrzymania.
Ile godzin mogę być zatrzymany?
Do 48 godzin od chwili zatrzymania, a jeżeli w tym czasie zostaniesz przekazany do dyspozycji sądu z wnioskiem o areszt, dodatkowo do 24 godzin na doręczenie lub ogłoszenie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu (art. 248 § 1 i 2 KPK). Jeżeli przyczyna zatrzymania ustanie wcześniej, powinieneś zostać zwolniony natychmiast.
Czy muszę odpowiadać na pytania policjantów?
Nie. Masz prawo złożyć oświadczenie albo odmówić jego złożenia, a jako podejrzany możesz odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na poszczególne pytania (art. 244 § 2 i art. 175 § 1 KPK). Odmowa nie może być traktowana jako przyznanie się.
Kiedy mogę porozmawiać z adwokatem?
Niezwłocznie po zgłoszeniu takiego żądania, w dostępnej formie, także w bezpośredniej rozmowie (art. 245 § 1 KPK). Funkcjonariusz może zastrzec swoją obecność przy rozmowie tylko w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Czy rodzina może wynająć dla mnie adwokata, gdy jestem zatrzymany?
Tak, ale trzeba odróżnić pomoc prawną dla każdego zatrzymanego od formalnego ustanowienia obrońcy. Rodzina może skontaktować adwokata lub radcę prawnego, który zażąda rozmowy na podstawie art. 245 § 1 KPK. Jeżeli zatrzymany ma już status podejrzanego, inna osoba może tymczasowo ustanowić mu obrońcę (art. 83 § 1 KPK); upoważnienie może być pisemne albo złożone do protokołu.
Czy mogę odmówić pobrania odcisków palców i zdjęć?
Osoba podejrzana nie ma skutecznego prawa do zablokowania tych czynności samą odmową: można pobrać od niej odciski, sfotografować ją i okazać innym osobom, a przy zachowaniu warunków ustawowych także pobrać materiał biologiczny (art. 74 § 3 KPK). Po wezwaniu do poddania się czynności, w razie odmowy można zastosować przymus w zakresie niezbędnym do jej wykonania (art. 74 § 3a KPK). Legalność i sposób przeprowadzenia czynności można następnie kwestionować właściwym środkiem prawnym.
Zwolniono mnie po dobie bez zarzutów. Czy należy mi się odszkodowanie?
Możesz o nie wystąpić, jeżeli zatrzymanie było niewątpliwie niesłuszne, czyli nastąpiło z naruszeniem przepisów o zatrzymaniu albo spowodowało dolegliwość, której nie powinieneś był doznać w świetle całokształtu okoliczności (art. 552 § 4 KPK). Masz na to rok od dnia zwolnienia (art. 555 KPK). Samo zwolnienie bez zarzutów nie przesądza jeszcze o zasadności roszczenia.
Czy po zwolnieniu policja może mnie zatrzymać ponownie w tej samej sprawie?
Nie na podstawie tych samych faktów i dowodów (art. 248 § 3 KPK). Ponowne zatrzymanie jest możliwe, jeżeli pojawią się nowe okoliczności, na przykład nowe dowody uzasadniające inne przesłanki.
Czy zażalenie ma sens, jeśli już mnie zwolniono?
Tak. Sąd bada zasadność, legalność i prawidłowość zatrzymania także po jego zakończeniu. Korzystne postanowienie może mieć znaczenie dowodowe w sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie, ale nie jest warunkiem jej wniesienia ani nie przesądza automatycznie o spełnieniu przesłanki niewątpliwej niesłuszności. Termin na zażalenie wynosi 7 dni od zatrzymania.
Podstawa merytoryczna artykułu
Ostatnia aktualizacja: wrzesień 2026 r. Stan prawny na dzień publikacji.
Podstawy prawne: art. 71 § 1–3, art. 74 § 2–3a, art. 75 § 2, art. 83 § 1 i 2, art. 174, art. 175 § 1, art. 243 § 1 i 2, art. 244 § 1–5, art. 245 § 1–3, art. 246 § 1–5, art. 247 § 1–7, art. 248 § 1–3, art. 258 § 1–3, art. 261, art. 285 § 2, art. 460, art. 517j § 1, art. 552 § 4, art. 554 § 1 i 4, art. 555, art. 612 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego; art. 15 ust. 1 pkt 2, 2a i 3 oraz ust. 2–4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji; art. 222, art. 224, art. 239 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny; rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach zatrzymanego w postępowaniu karnym.
Orzecznictwo: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r., I KZP 5/06 (pojęcie niewątpliwie niesłusznego zatrzymania w rozumieniu art. 552 § 4 KPK). Tezę orzeczenia należy odnosić do konkretnego stanu faktycznego sprawy.
Treść niniejszego artykułu ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
