Niewywiązanie się z umowy przez kontrahenta – co robić?

Kontrahent nie zapłacił faktury, nie dostarczył towaru albo porzucił zlecenie w połowie? Prawo daje Ci konkretne narzędzia: od wezwania, przez odsetki i kary umowne, po odstąpienie od umowy i pozew. Wyjaśniamy krok po kroku, co robić – i kiedy spór cywilny zamienia się w sprawę karną.

Niewykonanie a nienależyte wykonanie umowy – co mówi art. 471 KC?

Jeżeli kontrahent nie wykonał umowy albo wykonał ją nienależycie, możesz dochodzić naprawienia wynikłej z tego szkody. Podstawę odpowiedzialności kontraktowej stanowi art. 471 Kodeksu cywilnego. Wierzyciel powinien wykazać istnienie i treść zobowiązania, jego niewykonanie albo nienależyte wykonanie, szkodę oraz normalny związek przyczynowy między naruszeniem umowy a szkodą. Dłużnik może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że naruszenie wynikało z okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Prawo rozróżnia dwie sytuacje:

• Niewykonanie zobowiązania – kontrahent w ogóle nie spełnił świadczenia: nie zapłacił, nie dostarczył towaru, nie rozpoczął prac.
• Nienależyte wykonanie – świadczenie zostało spełnione, ale wadliwie, częściowo albo z opóźnieniem: usługa z błędami, towar niezgodny z zamówieniem, remont skończony trzy miesiące po terminie.

Kluczowe znaczenie ma domniemanie odpowiedzialności dłużnika. W praktyce wierzyciel nie musi dowodzić winy kontrahenta. Musi natomiast udowodnić samą umowę, zakres obowiązku, naruszenie, wysokość szkody i normalny związek przyczynowy. To dłużnik, chcąc się zwolnić z odpowiedzialności, powinien wykazać okoliczności wyłączające jego odpowiedzialność.

Naprawienie szkody może obejmować rzeczywistą stratę i utracone korzyści. Przykładem jest uzasadniona różnica między ceną umowną a kosztem wykonania zastępczego, koszt usunięcia wad, koszty przestoju albo utracony zysk, jeżeli pozostają w normalnym związku z naruszeniem i można je należycie wykazać. Samo poniesienie wydatku nie przesądza jeszcze, że jest on szkodą podlegającą naprawieniu.

Krok	Podstawa prawna	Na czym polega
1. Dowody i wezwanie	art. 491 KC	Gdy termin nie wynika z umowy, wezwanie powoduje wymagalność świadczenia. Przed odstąpieniem wyznacza się dłużnikowi odpowiedni dodatkowy termin z zastrzeżeniem odstąpienia. Wezwanie doręcza się tak, by wykazać jego treść i datę odbioru.
2. Odsetki i rekompensata	art. 481 KC; ustawa antyzatorowa	Odsetki ustawowe za opóźnienie 9,25% rocznie. W transakcjach handlowych w drugim półroczu 2026 r. co do zasady 13,75% (11,75% wobec publicznego podmiotu leczniczego) oraz rekompensata 40, 70 albo 100 euro.
3. Kara umowna	art. 483–484 KC	Wyłącznie za zobowiązanie niepieniężne. Należy się bez dowodzenia szkody; na żądanie dłużnika sąd może ją zmniejszyć, gdy zobowiązanie w znacznej części wykonano albo kara jest rażąco wygórowana.
4. Odstąpienie od umowy	art. 491 i 494 KC	Po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu wierzyciel może odstąpić i żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania; strony zwracają sobie otrzymane świadczenia.
5. Pozew i zabezpieczenie	art. 485 KPC	Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, surowsze wymagania dowodowe w nakazowym. Zabezpieczenie po uprawdopodobnieniu roszczenia i interesu prawnego. Strona przegrywająca zwraca koszty procesu.

Krok 1: Zabezpiecz dowody i wyślij wezwanie

Zanim podejmiesz kroki prawne, zbuduj fundament dowodowy. W sporach gospodarczych wygrywa ten, kto ma dokumenty:

• umowa, zamówienia, potwierdzenia warunków (także e-maile i wiadomości na komunikatorach),
• faktury, potwierdzenia przelewów, dokumenty dostawy,
• protokoły odbioru, zdjęcia, raporty z postępu prac,
• korespondencja, w której kontrahent przyznaje opóźnienie lub obiecuje zapłatę – to często najcenniejszy dowód.

Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie wynika z umowy ani z właściwości zobowiązania, wezwanie do wykonania co do zasady powoduje jego wymagalność. Przy odstąpieniu od umowy wzajemnej na podstawie art. 491 KC należy wyznaczyć dłużnikowi odpowiedni dodatkowy termin z wyraźnym zastrzeżeniem, że po jego bezskutecznym upływie wierzyciel będzie uprawniony do odstąpienia. Dodatkowy termin nie jest jednak wymagany w każdym przypadku – wyjątki mogą wynikać z ustawy albo z prawidłowo zastrzeżonego umownego prawa odstąpienia. Dla celów dowodowych wezwanie warto doręczyć w sposób pozwalający wykazać jego treść i datę odbioru. Jak przygotować skuteczne wezwanie, opisujemy szczegółowo w osobnym artykule o wezwaniu do zapłaty.

Krok 2: Naliczaj odsetki i rekompensatę

Odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 KC)

Jeżeli termin zapłaty był oznaczony, odsetki za opóźnienie należą się zasadniczo od dnia następującego po terminie płatności, bez potrzeby wykazywania szkody i niezależnie od winy dłużnika. Gdy terminu nie oznaczono, świadczenie staje się wymagalne po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Od 5 marca 2026 r. odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 9,25% w skali roku, a odsetki maksymalne za opóźnienie – 18,50%. Stawki mogą się zmieniać, dlatego przed naliczeniem należności należy sprawdzić aktualne obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości.

Transakcje B2B – wyższe odsetki handlowe i rekompensata 40–100 EUR

Jeżeli odpłatna dostawa towaru albo odpłatne świadczenie usługi zostały uzgodnione w związku z działalnością podmiotów wskazanych w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, wierzyciel może korzystać ze szczególnych odsetek i rekompensaty. Sama okoliczność, że obie strony są przedsiębiorcami, nie przesądza jeszcze o zastosowaniu ustawy do każdej należności.

• Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. W okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2026 r. wynoszą co do zasady 13,75% w skali roku. Jeżeli dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy, stawka wynosi 11,75%. Prawo do tych odsetek powstaje po spełnieniu przez wierzyciela swojego świadczenia i braku zapłaty w terminie, na warunkach określonych w ustawie.
• Rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Co do zasady przysługuje ona od transakcji handlowej, od dnia nabycia prawa do odsetek, bez konieczności wykazywania poniesienia kosztów: 40 euro przy świadczeniu do 5 000 zł, 70 euro przy świadczeniu wyższym niż 5 000 zł i niższym niż 50 000 zł oraz 100 euro przy świadczeniu równym lub wyższym niż 50 000 zł. Kwotę przelicza się według średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP w ostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Rekompensata nie przysługuje automatycznie od każdej faktury; przy świadczeniu spełnianym w częściach ustawa pozwala naliczać ją odrębnie od każdej niezapłaconej części.

Poniższe zestawienie przedstawia stawki obowiązujące we wrześniu 2026 r. Przed publikacją lub naliczeniem należności warto zweryfikować, czy nie uległy zmianie.

Rodzaj odsetek	Algorytm naliczania	Stawka roczna
Ustawowe (kapitałowe)	stopa referencyjna NBP + 3,5 p.p.	7,25%
Ustawowe za opóźnienie	stopa referencyjna NBP + 5,5 p.p.	9,25%
Maksymalne za opóźnienie	dwukrotność odsetek za opóźnienie	18,50%
Za opóźnienie w transakcjach handlowych (B2B)	stopa referencyjna z 1 lipca (3,75%) + 10 p.p.	13,75%

Przykład: przy należności 50 000 zł wynikającej z transakcji handlowej odsetki za opóźnienie należy obliczyć według właściwej stawki za faktyczny okres opóźnienia. W drugim półroczu 2026 r. stawka wynosi co do zasady 13,75% rocznie. Ewentualną rekompensatę ustala się od transakcji handlowej według progu i kursu wskazanych w ustawie.

Krok 3: Kara umowna – kiedy możesz ją naliczyć?

Kara umowna (art. 483–484 KC) to najskuteczniejsze umowne zabezpieczenie – pod warunkiem, że została poprawnie zastrzeżona. Trzy zasady, które musisz znać:

• Kara umowna może zabezpieczać wyłącznie zobowiązanie niepieniężne. Może dotyczyć na przykład terminowego wykonania robót, dostarczenia dokumentacji albo usunięcia wad. Nie można skutecznie zastrzec kary umownej za opóźnienie w zapłacie świadczenia pieniężnego. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2019 r., III CZP 3/19, nieważne jest również zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania pieniężnego. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, wierzyciel nie może dochodzić odszkodowania przewyższającego karę; możliwość żądania odszkodowania uzupełniającego trzeba zastrzec w umowie.
• Kara należy się bez dowodzenia szkody – wystarczy wykazać samo naruszenie zobowiązania objętego karą (art. 484 § 1 KC). Nie musisz udowadniać, ile straciłeś. Odszkodowanie przewyższające karę możesz dochodzić tylko wtedy, gdy umowa wyraźnie to przewiduje.
• Dłużnik może żądać miarkowania kary umownej. Sąd może ją zmniejszyć, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo kara jest rażąco wygórowana. Ocena nie opiera się wyłącznie na porównaniu kary z wysokością wykazanej szkody. Znaczenie mogą mieć także wartość i znaczenie chronionego interesu, rozmiar i czas trwania naruszenia, jego skutki oraz relacja kary do wynagrodzenia. Znaczne wykonanie zobowiązania nie uzasadnia miarkowania automatycznie – zależy to od charakteru i celu danego obowiązku.

Wskazówka na przyszłość: dobrze skonstruowana klauzula powinna precyzyjnie określać naruszenie, podstawę i sposób obliczenia kary, okres jej naliczania oraz ewentualny limit. Stawka i limit powinny odpowiadać wartości oraz znaczeniu zabezpieczanego obowiązku. Jeżeli wierzyciel ma móc dochodzić szkody przewyższającej karę, umowa powinna wyraźnie przewidywać odszkodowanie uzupełniające.

Krok 4: Odstąpienie od umowy z winy kontrahenta

Jeżeli jedna ze stron umowy wzajemnej pozostaje w zwłoce, druga może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem odstąpienia. Po bezskutecznym upływie terminu może odstąpić od umowy i żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania na zasadach określonych w art. 494 KC. Zamiast odstąpienia może nadal żądać wykonania i odszkodowania za zwłokę.

Dodatkowy termin nie jest konieczny między innymi wtedy, gdy uprawnienie do odstąpienia zostało prawidłowo zastrzeżone w umowie na oznaczony okres albo gdy strony zastrzegły, że w razie niewykonania zobowiązania w ściśle określonym terminie wierzyciel może odstąpić bez wyznaczania terminu dodatkowego.

• Ustawa pozwala odstąpić bez dodatkowego terminu również wtedy, gdy wykonanie po terminie nie miałoby dla wierzyciela znaczenia ze względu na właściwość zobowiązania albo znany dłużnikowi cel umowy.
• Jeżeli jeszcze przed terminem spełnienia świadczenia dłużnik oświadczy, że go nie wykona, wierzyciel może odstąpić od umowy bez wyznaczania terminu dodatkowego. Po odstąpieniu strony zwracają sobie otrzymane świadczenia, a strona odstępująca może dochodzić odszkodowania na zasadach art. 494 KC.

Skutki odstąpienia i wykonanie zastępcze. Przy świadczeniu podzielnym odstąpienie może dotyczyć części niewykonanej albo całej pozostałej części świadczenia; odstąpienie od całości jest dopuszczalne, gdy wykonanie częściowe nie miałoby dla wierzyciela znaczenia. Gdy dłużnik pozostaje w zwłoce ze świadczeniem rzeczy oznaczonych co do gatunku, wierzyciel może nabyć je na jego koszt. Przy innych czynnościach co do zasady potrzebne jest upoważnienie sądu do wykonania zastępczego na koszt dłużnika, z wyjątkiem wypadków nagłych.

Krok 5: Odszkodowanie i droga sądowa

Jeśli polubowne metody zawiodły, pozostaje pozew. O czym warto wiedzieć przed jego złożeniem:

• Roszczenia pieniężne z faktur. W postępowaniu upominawczym sąd może wydać nakaz zapłaty, chyba że zachodzi jedna z ustawowych przeszkód. Postępowanie nakazowe ma odrębne, surowsze wymagania dowodowe określone w art. 485 KPC; sama niezaakceptowana faktura nie gwarantuje wydania nakazu. Dlatego do pozwu warto dołączyć umowę, zamówienie, potwierdzenia wykonania lub odbioru, korespondencję i wezwanie do zapłaty. Szerzej opisujemy to w artykule o nakazie zapłaty i dochodzeniu należności.
• Utracone korzyści wymagają konkretnych dowodów. Odszkodowanie obejmuje stratę oraz utracone korzyści pozostające w normalnym związku przyczynowym z naruszeniem umowy. Utracony zysk trzeba wykazać z wysokim stopniem prawdopodobieństwa na podstawie konkretnych danych, takich jak wcześniejsze wyniki, zamówienia, umowy z klientami lub wiarygodne wyliczenia. Czysto hipotetyczna możliwość zarobku nie wystarcza.
• Zabezpieczenie roszczenia nie jest przyznawane automatycznie. Trzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny, czyli ryzyko, że brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie przyszłego orzeczenia albo osiągnięcie celu postępowania. Sąd może zastosować między innymi zajęcie rachunku lub ustanowienie hipoteki przymusowej. Jeżeli zabezpieczenie uzyskano przed pozwem, sąd wyznacza termin na wniesienie pozwu, nie dłuższy niż dwa tygodnie.
• Koszty procesu. Co do zasady strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi niezbędne i celowe koszty procesu, w tym opłatę sądową i koszty zastępstwa według stawek określonych w przepisach. Przy częściowym uwzględnieniu powództwa koszty mogą zostać stosunkowo rozdzielone albo wzajemnie zniesione.

Kiedy niewykonanie umowy to oszustwo? Granica z art. 286 KK

Zasada: niewywiązanie się z umowy to spór cywilny, nie przestępstwo. Samo niewykonanie umowy albo brak zapłaty nie przesądza o popełnieniu oszustwa. Art. 286 § 1 KK wymaga działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania oraz zamiaru obejmującego te elementy.

Wyjątkiem może być oszustwo z art. 286 § 1 KK. Kluczowe jest to, czy zamiar oszukańczy istniał w chwili zawierania umowy lub doprowadzania do rozporządzenia mieniem. Późniejsza niewypłacalność, utrata płynności albo niepowodzenie gospodarcze same w sobie nie dowodzą oszustwa ani go automatycznie nie wykluczają; ich znaczenie zależy od całokształtu dowodów. Czyn z art. 286 § 1 KK jest zagrożony karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Więcej o tym przestępstwie piszemy w artykule o art. 286 KK.

Przykład: jeżeli wykonawca przyjmuje wysoką zaliczkę, nie podejmuje żadnych prac, podaje nieprawdziwe informacje o zasobach lub zamiarze realizacji i ukrywa się, okoliczności mogą uzasadniać zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny; samo niewykonanie robót nie wystarcza do przypisania odpowiedzialności karnej. Pokrzywdzony może w postępowaniu karnym złożyć wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody.

Ostrzeżenie: zawiadomienie należy opierać na konkretnych faktach i dowodach. Odpowiedzialność z art. 234 KK dotyczy osoby, która przed właściwym organem fałszywie oskarża inną osobę, wiedząc, że zarzut jest nieprawdziwy. Samo złożenie w dobrej wierze zawiadomienia, którego później nie potwierdzono, nie oznacza automatycznie fałszywego oskarżenia.

Uwaga na przedawnienie – ile masz czasu?

Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat, przy czym koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 KC). Roszczenie wymagalne w czerwcu 2026 r. przedawni się więc 31 grudnia 2029 r.

Uważaj jednak na krótsze terminy szczególne:

• 2 lata – termin ten dotyczy między innymi roszczeń sprzedawcy z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności jego przedsiębiorstwa. Nie oznacza to, że każdy spór związany ze sprzedażą przedawnia się po dwóch latach – trzeba ustalić rodzaj roszczenia i właściwy przepis szczególny.
• 2 lata – termin przedawnienia roszczeń wynikających z umowy o dzieło liczy się od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z umową miało być oddane.
• 1 rok – roszczenia z umowy przewozu podlegające Kodeksowi cywilnemu co do zasady przedawniają się po roku, przy czym początek biegu zależy od rodzaju roszczenia. W przewozie krajowym i międzynarodowym mogą mieć zastosowanie odrębne ustawy lub konwencje, dlatego termin trzeba ustalać dla konkretnej sprawy.

Zwykłe wezwanie do zapłaty nie przerywa biegu przedawnienia. Przerwanie może nastąpić między innymi przez czynność przed sądem przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia albo przez uznanie roszczenia przez dłużnika. Wszczęcie mediacji i zawezwanie do próby ugodowej zawieszają bieg przedawnienia na czas trwania tych postępowań. Po upływie terminu dłużnik-przedsiębiorca może uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia. Szerzej opisujemy to w artykule o przedawnieniu roszczeń.

Trzy scenariusze z praktyki – co robić w Twojej sytuacji?

Scenariusz 1: Deweloper lub wykonawca nie dotrzymuje terminu. Problemy podwykonawcy co do zasady obciążają kontrahenta, który posługuje się nim przy wykonaniu umowy. Warunki pogodowe wymagają natomiast oceny treści umowy, rodzaju prac, przewidywalności i skali zjawiska. Zwykłe ryzyko organizacyjne lub sezonowe najczęściej nie zwalnia z odpowiedzialności, ale nadzwyczajne okoliczności mogą prowadzić do innej oceny. Jeżeli opóźnienie stanowi zwłokę i umowa przewiduje ważną karę, można jej dochodzić; odszkodowanie ponad karę jest możliwe, gdy zostało zastrzeżone. Przed odstąpieniem na podstawie art. 491 KC trzeba wyznaczyć odpowiedni dodatkowy termin, którego długość zależy od okoliczności.

Scenariusz 2: To Ty jesteś dłużnikiem – kontrahent naliczył bardzo wysoką karę. Awaria urządzenia nie zwalnia automatycznie wykonawcy z odpowiedzialności – znaczenie ma jej przyczyna, stan utrzymania sprzętu oraz możliwość zapobieżenia skutkom. Przy żądaniu miarkowania kary sąd oceni całokształt okoliczności, w tym skalę i czas naruszenia, znaczenie chronionego interesu, relację kary do wynagrodzenia i ewentualną szkodę. Brak szkody może być istotny, ale sam nie przesądza wyniku. Jeżeli kara została potrącona z wynagrodzenia, spór może obejmować zapłatę potrąconej części i żądanie miarkowania kary.

Scenariusz 3: Odebrany towar, faktura przeterminowana o 30 dni. W drugim półroczu 2026 r. wierzyciel może naliczyć co do zasady 13,75% odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych. Jeżeli wartość świadczenia pieniężnego wynikającego z transakcji jest równa lub wyższa niż 50 000 zł, ustawowa rekompensata wynosi równowartość 100 euro według właściwego kursu NBP. Faktura, dowód dostawy i korespondencja wzmacniają materiał dowodowy, ale tryb wydania nakazu zależy od spełnienia przesłanek KPC. O kosztach procesu rozstrzyga sąd.

Ugoda czy proces? Kalkulacja przedsiębiorcy

Pozew nie zawsze jest najlepszym pierwszym ruchem. Przed skierowaniem sprawy do sądu policz:

• Wypłacalność dłużnika – wyrok przeciwko niewypłacalnej spółce bywa bezwartościowy; sprawdź KRS, rejestry dłużników i postępowania restrukturyzacyjne, zanim zainwestujesz w proces.
• Koszt i czas. Koszt pozwu zależy od wartości przedmiotu sporu. Przy roszczeniach do 20 000 zł ustawa przewiduje opłaty stałe według progów, a powyżej 20 000 zł opłata wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 100 000 zł. Ugoda może ograniczyć koszty i skrócić spór, ale jej opłacalność należy ocenić na tle siły dowodów, wypłacalności dłużnika, czasu i warunków proponowanego rozliczenia.
• Narzędzia polubowne. Należą do nich negocjacje przez pełnomocnika, mediacja gospodarcza i zawezwanie do próby ugodowej. Ugoda zawarta przed sądem stanowi tytuł egzekucyjny, a ugoda przed mediatorem po zatwierdzeniu przez sąd ma moc prawną ugody sądowej. Do prowadzenia egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy, czyli co do zasady tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

Dobrze przygotowane postępowanie przedsądowe – obejmujące analizę umowy i dowodów, prawidłowe wezwanie, wyliczenie odsetek oraz realną propozycję ugodową – może doprowadzić do zapłaty lub porozumienia bez procesu. Zawezwanie do próby ugodowej nie gwarantuje ugody, a zawiesza bieg przedawnienia na czas postępowania pojednawczego.

Jak zabezpieczyć firmę na przyszłość?

Najtańszy spór to ten, do którego nie dochodzi. Sprawdzone zabezpieczenia w obrocie B2B:

• Weryfikuj kontrahenta przed umową – KRS/CEIDG, biała lista VAT, rejestry dłużników (BIG), sprawozdania finansowe w eKRS.
• Zawieraj umowy na piśmie z jasno określonym zakresem, terminami, procedurą odbioru i dobrze skonstruowanymi karami umownymi za zobowiązania niepieniężne.
• Zadatek zamiast zaliczki. Zadatek wzmacnia pozycję strony na wypadek niewykonania umowy z przyczyn obciążających drugą stronę. Jeżeli umowa albo zwyczaj nie stanowią inaczej, można odstąpić bez wyznaczania dodatkowego terminu i zadatek zatrzymać, a gdy samemu go wręczono – żądać sumy dwukrotnie wyższej. Gdy odpowiedzialność ponoszą obie strony albo żadna z nich, zadatek podlega zwrotowi.
• Twarde zabezpieczenia przy większych kontraktach – weksel in blanco z deklaracją (piszemy o nim w osobnym artykule), poręczenie, gwarancja bankowa, dobrowolne poddanie się egzekucji w akcie notarialnym (art. 777 KPC).
• Reaguj od pierwszego dnia opóźnienia. Po powstaniu opóźnienia warto niezwłocznie obliczyć należne odsetki i rekompensatę oraz jasno wskazać je w wezwaniu. Wysokość roszczenia trzeba ustalić według stanu prawnego i stóp obowiązujących w odpowiednim okresie.

Ważne: w niektórych transakcjach handlowych zastrzeżenie zakazujące wierzycielowi będącemu mikro-, małym albo średnim przedsiębiorcą przelewu wierzytelności staje się bezskuteczne, jeżeli dłużnik będący dużym przedsiębiorcą nie zapłacił w terminie. Wyjątek dotyczy transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny. Rozwiązanie to może ułatwić cesję lub finansowanie przeterminowanej należności.

Czy warto skorzystać z pomocy prawnika dla firm?

Im wcześniej prawnik przeanalizuje umowę, dowody i sytuację majątkową kontrahenta, tym lepiej można dobrać wezwanie, odsetki, karę umowną, pozew lub propozycję ugody. Jeżeli istnieje realne ryzyko wyzbywania się majątku lub niewykonalności przyszłego wyroku, można rozważyć wniosek o zabezpieczenie. Konieczne jest jednak uprawdopodobnienie roszczenia i interesu prawnego, a sposób zabezpieczenia powinien być proporcjonalny.

FAQ – najczęstsze pytania

Nota merytoryczna

Ostatnia aktualizacja: wrzesień 2026 r. Na dzień aktualizacji stopa referencyjna NBP wynosi 3,75%, odsetki ustawowe za opóźnienie 9,25%, a odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych w drugim półroczu 2026 r. wynoszą 13,75% lub 11,75% wobec publicznego podmiotu leczniczego. Rekompensatę 40, 70 albo 100 euro przelicza się według kursu właściwego dla miesiąca wymagalności.

Podstawy prawne: art. 361, 394, 455, 471–474, 476, 479–480, 481, 483–484, 491–492¹, 494, 554, 646, 778 i 792 Kodeksu cywilnego; art. 118, 121 i 123 KC w zakresie przedawnienia; art. 2–4 i 7–11 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych; art. 730¹, 733, 747, 777, 485 i 499 Kodeksu postępowania cywilnego; art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; art. 46, 234 i 286 Kodeksu karnego. W zakresie kary umownej zob. także uchwałę Sądu Najwyższego z 20 listopada 2019 r., III CZP 3/19.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Wysokość odsetek zależy od stóp NBP i może ulec zmianie – przed naliczeniem sprawdź aktualne stawki lub skonsultuj się z prawnikiem.