Naruszenie dóbr osobistych. Czego można żądać, ile można uzyskać i jak wygląda sprawa w praktyce

Nieprawdziwa opinia w internecie, publiczne znieważenie przez przełożonego, zdjęcie użyte w reklamie bez zgody, ujawnienie informacji o chorobie, oczernianie firmy przez byłego kontrahenta. Każda z tych sytuacji może stanowić naruszenie dóbr osobistych, ale nie każda kończy się wygraną w sądzie. Kodeks cywilny chroni dobra osobiste szeroko, jednocześnie jednak dopuszcza krytykę, wolność wypowiedzi i działanie w uzasadnionym interesie.

Poniżej wyjaśniamy, czym są dobra osobiste, kiedy ich naruszenie jest bezprawne, czego pokrzywdzony może żądać, od czego zależy wysokość zadośćuczynienia, jak ustalić anonimowego autora wpisu, jak przebiega postępowanie i ile kosztuje oraz kiedy warto rozważyć równolegle drogę karną.

Czym są dobra osobiste

Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach (art. 23 KC). Katalog jest otwarty. Orzecznictwo uznało za dobra osobiste między innymi prywatność, godność osobistą, dobre imię, kult pamięci osoby zmarłej oraz więź rodzinną, której naruszenie przez ciężkie i trwałe uszkodzenie ciała osoby bliskiej ustawodawca uregulował wprost w art. 446² KC.

W ramach czci rozróżnia się cześć zewnętrzną, czyli dobre imię i opinię, jaką osoba ma w otoczeniu, oraz cześć wewnętrzną, czyli godność, poczucie własnej wartości. Zniesławiający wpis narusza dobre imię, wulgarna zniewaga w cztery oczy godność. Rozróżnienie to ma znaczenie dla doboru żądań: przeprosiny publiczne mają sens przy naruszeniu dobrego imienia, przy naruszeniu godności wystarcza zwykle oświadczenie skierowane do pokrzywdzonego.

Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych (art. 43 KC). Spółka, fundacja czy stowarzyszenie mają dobre imię (renomę), nazwę i tajemnicę korespondencji, nie mają natomiast godności ani prywatności w znaczeniu właściwym człowiekowi. Jednoosobowy przedsiębiorca korzysta z ochrony jako osoba fizyczna, a oczernianie jego firmy narusza jego własne dobre imię.

Kiedy naruszenie jest bezprawne

Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne (art. 24 § 1 KC). Konstrukcja przepisu przesądza o rozkładzie ciężaru dowodu: pokrzywdzony wykazuje, że doszło do naruszenia lub zagrożenia konkretnego dobra, a naruszający musi wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Domniemanie bezprawności jest istotnym ułatwieniem dla powoda.

Bezprawność wyłączają w szczególności: zgoda pokrzywdzonego, działanie w ramach porządku prawnego (na przykład zeznania świadka, treść pism procesowych, zawiadomienie o przestępstwie złożone w dobrej wierze), wykonywanie własnego prawa podmiotowego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego. Ta ostatnia przesłanka jest częstym polem sporu w sprawach o krytykę prasową i internetową.

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 lutego 2005 r. (III CZP 53/04), wydanej na tle publikacji prasowej zawierającej zarzut, który okazał się nieprawdziwy, przyjął, że wykazanie przez dziennikarza, iż przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych działał w obronie społecznie uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności, uchyla bezprawność jego działania; jeżeli zarzut okaże się nieprawdziwy, dziennikarz zobowiązany jest do jego odwołania. Tezę tę sformułowano dla prasy, ale kryteria prawdziwości faktów i rzetelności ocen sądy stosują odpowiednio także do wypowiedzi w internecie.

W praktyce sądy rozróżniają wypowiedzi o faktach, które podlegają weryfikacji pod kątem prawdziwości, oraz oceny, których prawdziwości sprawdzić się nie da, ale które muszą mieć dostateczną podstawę faktyczną i nie mogą przybierać formy zniewagi. Prawdziwa, rzeczowa i niewulgarna recenzja usługi, nawet dotkliwa dla przedsiębiorcy, co do zasady nie jest bezprawna. Bezzasadne publiczne przypisanie komuś przestępstwa lub oszustwa jest co do zasady bezprawne; odrębnie ocenia się jednak zawiadomienia i wypowiedzi składane w ramach przewidzianych prawem procedur, z zachowaniem ich celu i właściwej formy.

Czego może żądać pokrzywdzony

Roszczenie	Podstawa	Kiedy przysługuje	Uwagi
Zaniechanie działania	art. 24 § 1 zd. 1 KC	przy zagrożeniu lub trwającym naruszeniu	np. zakaz dalszej publikacji; możliwe zabezpieczenie
Usunięcie skutków naruszenia	art. 24 § 1 zd. 2 KC	po dokonanym naruszeniu	przede wszystkim oświadczenie odpowiedniej treści i formy (przeprosiny), usunięcie wpisu
Zadośćuczynienie pieniężne	art. 24 § 1 zd. 3 w zw. z art. 448 § 1 KC	za doznaną krzywdę	sąd może przyznać; wysokość zależy od okoliczności
Suma na cel społeczny	art. 448 § 1 KC	zamiast zadośćuczynienia albo obok niego w przypadkach z art. 448 § 2	wskazany przez pokrzywdzonego cel
Odszkodowanie	art. 24 § 2 w zw. z art. 415 KC	przy szkodzie majątkowej	np. utrata klientów; wymaga wykazania szkody, winy i związku przyczynowego

Treść i forma oświadczenia powinny odpowiadać sposobowi i zasięgowi naruszenia: przeprosiny za wpis w mediach społecznościowych zamieszcza się zwykle w tym samym serwisie, na określony czas i w określonej czcionce. Sąd może zmodyfikować żądaną treść, ale nie może wyjść poza granice pozwu, dlatego precyzja żądania ma znaczenie od pierwszego pisma. Roszczeń z art. 444–448 KC nie można zbyć, chyba że są już wymagalne i zostały uznane na piśmie albo przyznane prawomocnym orzeczeniem (art. 449 KC).

Zadośćuczynienie. Od czego zależy wysokość

W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę albo zasądzić odpowiednią sumę na wskazany cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art. 448 § 1 KC). Przepis mówi „może”, co oznacza, że zadośćuczynienie nie jest automatycznym skutkiem stwierdzenia naruszenia; w orzecznictwie przyjmuje się ponadto, że jego przyznanie wymaga zawinionego działania sprawcy.

Wysokość zadośćuczynienia ustala sąd, biorąc pod uwagę w szczególności rodzaj naruszonego dobra, intensywność i czas trwania naruszenia, zasięg (wpis widoczny dla kilku osób a publikacja o zasięgu ogólnopolskim), skutki dla pokrzywdzonego, stopień winy naruszyciela, jego zachowanie po naruszeniu (usunięcie wpisu, przeprosiny) oraz sytuację majątkową stron.

Kwoty zasądzane w sprawach o naruszenie czci czy prywatności są zróżnicowane i nie wynikają z żadnych stawek; przywoływanie „widełek” byłoby mylące. Roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy powództwo wytoczono za życia pokrzywdzonego (art. 448 § 3 w zw. z art. 445 § 3 KC).

Dobra osobiste firmy. Ochrona z Kodeksu cywilnego czy z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Przedsiębiorca może oprzeć ochronę na art. 24 w zw. z art. 43 KC, a gdy zachowanie pozostaje w związku z działalnością gospodarczą i spełnia przesłanki ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – także na tej ustawie. Nie jest do tego zawsze konieczne istnienie bezpośredniego stosunku konkurencji między stronami. Czynem nieuczciwej konkurencji jest rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim lub innym przedsiębiorcy albo przedsiębiorstwie, w celu przysporzenia korzyści lub wyrządzenia szkody, w szczególności o osobach kierujących przedsiębiorstwem, towarach lub usługach, cenach oraz sytuacji gospodarczej lub prawnej (art. 14 ust. 1 i 2 u.z.n.k.).

Jeżeli spełnione są przesłanki u.z.n.k., przedsiębiorcy przysługują między innymi roszczenia o zaniechanie, usunięcie skutków, odpowiednie oświadczenie, naprawienie szkody i wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści (art. 18 u.z.n.k.). Droga z Kodeksu cywilnego obejmuje także naruszenia dokonane przez konsumentów i osoby prywatne. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 3 października 2023 r. (III CZP 22/23) przyjął, że art. 448 KC stosuje się odpowiednio do osób prawnych (art. 43 KC). Osoba prawna może więc dochodzić świadczenia pieniężnego za naruszenie jej dobra osobistego, obok roszczeń niemajątkowych i – po wykazaniu przesłanek – odszkodowania za szkodę majątkową.

Naruszenie w internecie. Platforma, anonimowy autor, usunięcie treści

Za treść wpisu odpowiada przede wszystkim jego autor. Zasady wyłączenia odpowiedzialności dostawcy hostingu określa obecnie także art. 6 Aktu o usługach cyfrowych (DSA). Dostawca może korzystać z tego wyłączenia, jeżeli nie ma faktycznej wiedzy o nielegalnej działalności lub treści, a po jej uzyskaniu podejmuje bezzwłocznie działania w celu usunięcia treści albo uniemożliwienia do niej dostępu. Prawidłowe zgłoszenie może więc doprowadzić do usunięcia materiału i mieć znaczenie dla oceny odpowiedzialności platformy, ale sama bezczynność po każdym zgłoszeniu nie przesądza jej automatycznie.

Od 17 lutego 2024 r. wobec dostawców usług hostingu, w tym platform internetowych, stosuje się bezpośrednio Akt o usługach cyfrowych (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065). Nakłada on obowiązek prowadzenia mechanizmu zgłaszania i działania, w którym każdy może zgłosić treść uznaną za nielegalną, a dostawca powinien zgłoszenie rozpatrzyć w sposób terminowy, staranny, niearbitralny i obiektywny oraz poinformować o decyzji. Na dzień aktualizacji artykułu prace nad polskimi ustawami służącymi pełnemu stosowaniu DSA oraz nad rozwiązaniami dotyczącymi tak zwanego ślepego pozwu nie zostały jeszcze zakończone; przed podjęciem czynności trzeba więc sprawdzić aktualny stan legislacyjny.

Ustalenie anonimowego autora wymaga dziś kilku kroków: zabezpieczenia dowodów (zrzuty ekranu z datą i adresem, w poważniejszych sprawach protokół notarialny otwarcia strony), wystąpienia do administratora o udostępnienie danych użytkownika z powołaniem na podstawę prawną i uzasadniony interes, a w razie odmowy – rozważenia wniosku do sądu o zabezpieczenie dowodu lub zawiadomienia o przestępstwie, jeżeli zachowanie wypełnia znamiona czynu zabronionego. Administrator może odmówić bezpośredniego wydania danych osobie prywatnej; skarga do Prezesa UODO nie gwarantuje ich uzyskania, a w praktyce znaczenie mogą mieć instrumenty procesowe sądu albo organów ścigania.

Wizerunek

Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej; w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie (art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, oraz osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub publiczna impreza (art. 81 ust. 2).

Wykorzystanie zdjęcia pracownika w materiałach reklamowych po ustaniu zatrudnienia albo zdjęcia klienta w mediach społecznościowych firmy bez zgody narusza zarówno art. 81 prawa autorskiego, jak i art. 23 i 24 KC, przy czym roszczenia z obu podstaw mogą być dochodzone łącznie (art. 24 § 3 KC).

Postępowanie sądowe. Sąd, opłaty, zabezpieczenie, wykonanie wyroku

Sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe należą do właściwości sądów okręgowych (art. 17 pkt 1 KPC). Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art. 35 KPC), a powództwo o ochronę dóbr osobistych naruszonych przy wykorzystaniu środków masowego przekazu przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby powoda (art. 35¹ KPC).

Opłata stała od pozwu o ochronę dóbr osobistych wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych); od roszczenia o zadośćuczynienie lub odszkodowanie pobiera się dodatkowo opłatę według wartości przedmiotu sporu (art. 13 u.k.s.c.). Stawka minimalna wynagrodzenia adwokata w sprawach o ochronę dóbr osobistych wynosi 720 zł (§ 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie), a od roszczeń majątkowych stawkę liczy się według wartości przedmiotu sprawy.

Roszczenia majątkowe przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej, nie później niż dziesięć lat od zdarzenia, a przy szkodzie wynikłej z przestępstwa dwadzieścia lat (art. 442¹ § 1 i 2 KC). Roszczenia niemajątkowe o zaniechanie i usunięcie skutków nie ulegają przedawnieniu.

W sprawach o ochronę dóbr osobistych zabezpieczenie polegające na zakazie publikacji może być udzielone tylko wtedy, gdy nie sprzeciwia się temu ważny interes publiczny, a sąd określa czas trwania zakazu, nie dłuższy niż rok (art. 755 § 2 KPC). Sąd może też zastosować inny sposób zabezpieczenia, w tym czasowy nakaz usunięcia konkretnej treści, jeżeli uprawdopodobniono roszczenie i interes prawny, a środek jest proporcjonalny. Gdy zabezpieczenie antycypuje przyszłe rozstrzygnięcie, musi być konieczne do odwrócenia grożącej szkody lub innych niekorzystnych skutków (art. 755 § 2¹ KPC).

Wykonanie wyroku nakazującego złożenie oświadczenia nie może nastąpić przez wykonanie zastępcze (art. 480 § 4 KC, art. 1049 § 2 KPC). Sąd na wniosek wierzyciela wyznacza dłużnikowi termin i zagraża grzywną (art. 1050 § 1 KPC). Jeżeli w sprawie o naruszenie dóbr osobistych dłużnik mimo to nie składa oświadczenia, sąd wymierza grzywnę do piętnastu tysięcy złotych i nakazuje zamieszczenie na koszt dłużnika w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ogłoszenia odpowiadającego treści wymaganego oświadczenia, co skutkuje wygaśnięciem roszczenia w objętym ogłoszeniem zakresie (art. 1050 § 4 KPC).

Droga karna jako uzupełnienie

Niezależnie od roszczeń cywilnych to samo zachowanie może stanowić przestępstwo: zniesławienie (art. 212 KK), zniewagę (art. 216 KK), uporczywe nękanie lub podszywanie się pod inną osobę (art. 190a KK), naruszenie tajemnicy korespondencji (art. 267 KK). Zniesławienie i zniewaga są co do zasady ścigane z oskarżenia prywatnego, co oznacza, że pokrzywdzony sam wnosi i popiera oskarżenie. Policja przyjmuje ustną lub pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przekazuje ją sądowi (art. 488 KPK), lecz samo złożenie skargi nie gwarantuje ustalenia anonimowego autora. W sprawach o przestępstwa ścigane publicznie organy mają szersze narzędzia identyfikacyjne. Droga karna i cywilna mogą być prowadzone równolegle.

Krok po kroku

1. Zabezpiecz dowody. Zrzuty ekranu z widocznym adresem i datą, kopie wiadomości, dane świadków; przy publikacjach o dużym zasięgu protokół notarialny.
2. Oceń charakter wypowiedzi. Fakt czy ocena, prawdziwy czy nieprawdziwy, publiczny czy prywatny, czy autor mógł działać w uzasadnionym interesie. Od tej oceny zależy szansa powodzenia.
3. Wezwij do zaniechania i przeprosin. Wskaż konkretne treści, żądaną treść i formę oświadczenia oraz termin; zgłoś treść administratorowi platformy.
4. Ustal sprawcę, jeżeli jest anonimowy: wniosek do administratora, zabezpieczenie dowodu, ewentualnie zawiadomienie o przestępstwie.
5. Wnieś pozew do sądu okręgowego z precyzyjnie sformułowanymi żądaniami; rozważ wniosek o zabezpieczenie w postaci nakazu usunięcia treści na czas procesu.
6. Po wyroku egzekwuj oświadczenie w trybie art. 1050 KPC, a zadośćuczynienie i koszty w egzekucji komorniczej.

Mity o dobrach osobistych

„Każda negatywna opinia to naruszenie dóbr osobistych.” Rzeczowa krytyka oparta na prawdziwych faktach co do zasady nie jest bezprawna. Sama prawdziwość nie zawsze jednak wystarcza, zwłaszcza przy ujawnianiu informacji ze sfery prywatnej; znaczenie mają również cel, forma, zakres i istnienie uzasadnionego interesu.

„Anonimowego w internecie nie da się namierzyć.” Da się, choć wymaga to procedury wobec administratora, sądu lub organów ścigania.

„Zadośćuczynienie to zawsze dziesiątki tysięcy złotych.” Wysokość zależy od zasięgu, skutków i winy; sąd może też poprzestać na oświadczeniu.

„Firma nie ma dóbr osobistych.” Ma dobre imię, nazwę i tajemnicę korespondencji (art. 43 KC); nie ma godności ani prywatności.

„Wystarczy zgłosić sprawę na policję.” Postępowanie karne nie zastępuje roszczeń cywilnych o przeprosiny i zadośćuczynienie; obie drogi są niezależne.

Pomoc kancelarii w sprawach o ochronę dóbr osobistych

Kancelaria PMTW w Tychach prowadzi sprawy o ochronę dóbr osobistych osób fizycznych i przedsiębiorców: od wezwań i zgłoszeń do platform, przez ustalanie tożsamości anonimowych autorów, po postępowania przed sądem okręgowym o przeprosiny, zadośćuczynienie i odszkodowanie, a także obronę osób pozwanych o naruszenie w związku z wypowiedziami krytycznymi. Pomoc kancelarii jest szczególnie użyteczna przy formułowaniu żądania oświadczenia, którego treść i forma przesądzają o realnej wartości wyroku.

Obsługujemy klientów z Tychów, Katowic, Mikołowa, Pszczyny, Bierunia, Lędzin, Łazisk Górnych, Żor, Oświęcimia i całego regionu, także zdalnie. Pierwszy kontakt służy ustaleniu charakteru sprawy, zakresu pracy i wynagrodzenia, zanim klient zdecyduje o zleceniu.

Najczęstsze pytania

Podstawa merytoryczna artykułu

Ostatnia aktualizacja: listopad 2026 r. Stan prawny na dzień publikacji.

Podstawy prawne: art. 23, art. 24 § 1–3, art. 43, art. 415, art. 442¹ § 1 i 2, art. 445 § 3, art. 446², art. 448 § 1–3, art. 449, art. 480 § 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny; art. 17 pkt 1, art. 35, art. 35¹, art. 755 § 2 i 2¹, art. 1049 § 2, art. 1050 § 1, 3 i 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego; art. 13, art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; § 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie; art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych; art. 14 ust. 1 i 2, art. 18 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji; art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną; art. 6 i art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (Akt o usługach cyfrowych); art. 488 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego; art. 190a, art. 212, art. 216, art. 267 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.

Orzecznictwo: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04 (bezprawność publikacji prasowej zawierającej nieprawdziwy zarzut a szczególna staranność i rzetelność dziennikarza; obowiązek odwołania zarzutu); uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2023 r., III CZP 22/23 (odpowiednie stosowanie art. 448 KC do osób prawnych). Tezy orzeczeń należy odnosić do ich stanów faktycznych.

Treść niniejszego artykułu ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.