Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych. Ile wynoszą i jak je naliczyć?

Kontrahent zapłacił fakturę dwa miesiące po terminie i uważa sprawę za zamkniętą. W obrocie między przedsiębiorcami tak nie jest. Za każdy dzień opóźnienia przysługują odsetki, i to według stawki wyraźnie wyższej niż kodeksowa, a po spełnieniu przesłanek z art. 10 ustawy przysługuje również zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Odsetki, a także należna rekompensata, powstają bez wezwania dłużnika, z mocy samej ustawy.

Poniżej wyjaśniamy, które odsetki stosuje się w relacjach B2B, ile wynoszą w drugim półroczu 2026 r., od kiedy biegną, jak je policzyć przy zmianie stawki w trakcie opóźnienia oraz kiedy przysługuje rekompensata w wysokości 40, 70 albo 100 euro. Wskazujemy też błąd, który w praktyce najczęściej kosztuje wierzyciela pieniądze: nieprawidłowe sformułowanie żądania odsetkowego w wezwaniu i w pozwie.

Trzy różne stawki odsetek. Której użyć

W polskim prawie funkcjonują równolegle trzy reżimy odsetkowe i utożsamianie odsetek kodeksowych z odsetkami w transakcjach handlowych jest najczęstszym błędem w tego rodzaju sprawach. Różnica w stawce sięga obecnie 4,5 punktu procentowego.

Rodzaj odsetek	Podstawa prawna	Sposób ustalenia	Wysokość we wrześniu 2026 r.
Odsetki ustawowe (kapitałowe)	art. 359 § 2 KC	Stopa referencyjna NBP powiększona o 3,5 punktu procentowego	7,25% w skali roku
Odsetki ustawowe za opóźnienie	art. 481 § 2 KC	Stopa referencyjna NBP powiększona o 5,5 punktu procentowego	9,25% w skali roku
Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych	art. 4 pkt 3 lit. b ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych	Stopa referencyjna NBP powiększona o 10 punktów procentowych	13,75% w skali roku
Odsetki w transakcjach handlowych, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym	art. 4 pkt 3 lit. a tej ustawy	Stopa referencyjna NBP powiększona o 8 punktów procentowych	11,75% w skali roku

Stawki odsetek w transakcjach handlowych ustala się dwa razy w roku, według stopy referencyjnej NBP obowiązującej 1 stycznia i 1 lipca, a ich wysokość ogłasza minister właściwy do spraw gospodarki w obwieszczeniu publikowanym w Monitorze Polskim. W pierwszym półroczu 2026 r. wynosiły one 14,00% oraz 12,00%, a od 1 lipca 2026 r. odpowiednio 13,75% oraz 11,75%. Odsetki kodeksowe zmieniają się natomiast wraz z każdą zmianą stopy referencyjnej NBP, ostatnio od 5 marca 2026 r.

Praktyczny wniosek: w każdym piśmie i w każdej kalkulacji trzeba podać, jakiego okresu dotyczy zastosowana stawka. Odsetki naliczone jedną stawką za okres obejmujący przełom półroczy będą policzone błędnie.

Kiedy stosuje się przepisy o transakcjach handlowych

Podstawą jest ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, potocznie nazywana ustawą antyzatorową. Transakcją handlową jest umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru albo odpłatne świadczenie usługi, zawierana przez strony w związku z wykonywaną działalnością (art. 4 pkt 1 ustawy).

Ustawa obejmuje podmioty wymienione w art. 2, między innymi przedsiębiorców w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, podmioty publiczne, osoby wykonujące wolny zawód oraz oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych. Może mieć zastosowanie także do rolników, ale tylko w zakresie, w jakim prowadzą działalność odpowiadającą warunkom wskazanym w art. 2 pkt 2 ustawy w związku z art. 6 ust. 1 Prawa przedsiębiorców; samo posiadanie gospodarstwa nie przesądza jeszcze o objęciu każdej umowy tym reżimem.

Ustawa nie ma zastosowania do umów z konsumentami. Jeżeli dłużnikiem jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, podstawą naliczania odsetek pozostaje art. 481 § 2 KC, czyli stawka 9,25%, a rekompensata w wysokości 40, 70 albo 100 euro w ogóle nie przysługuje. Wystawienie konsumentowi noty obciążeniowej na rekompensatę jest bezpodstawne.

Od kiedy biegną odsetki

Gdy strony nie ustaliły terminu zapłaty

Wierzycielowi przysługują odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, bez wezwania, po upływie 30 dni liczonych od dnia spełnienia przez niego świadczenia, do dnia zapłaty (art. 6 ust. 1 ustawy).

Gdy termin zapłaty wynika z umowy lub faktury

Odsetki przysługują bez wezwania za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie (art. 7 ust. 1 ustawy). Strony mogą umówić się na odsetki wyższe niż ustawowe, nie mogą natomiast skutecznie ich wyłączyć.

Gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny

Zasada jest analogiczna, z tym że reguluje ją art. 8 ust. 1 ustawy, a maksymalne terminy zapłaty są krótsze.

Gdy termin zapłaty przekracza 30 dni

Wierzyciel, który nie jest dużym przedsiębiorcą, może skorzystać z art. 5 ustawy, jeżeli strony ustaliły termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, z wyjątkiem transakcji, w której dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym. Po spełnieniu własnego świadczenia i doręczeniu faktury lub rachunku może żądać odsetek ustawowych z art. 359 § 2 KC po upływie 30 dni, nie dłużej jednak niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Jest to odrębne uprawnienie za okres przed opóźnieniem, naliczane według niższej stawki kodeksowej; przy różnych datach spełnienia świadczenia i doręczenia faktury wymaga prawidłowego ustalenia początku terminu.

Maksymalne terminy zapłaty

Układ stron	Maksymalny termin zapłaty	Podstawa
Standardowa transakcja B2B	60 dni od doręczenia faktury lub rachunku. Dłuższy termin jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy strony wyraźnie tak ustalą i nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela.	art. 7 ust. 2 ustawy
Dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, wierzycielem mikroprzedsiębiorca, mały lub średni przedsiębiorca	60 dni od doręczenia faktury lub rachunku, bez możliwości umownego wydłużenia.	art. 7 ust. 2a ustawy
Dłużnikiem jest podmiot publiczny	30 dni od doręczenia faktury lub rachunku.	art. 8 ust. 2 ustawy
Dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym	60 dni od doręczenia faktury lub rachunku.	art. 8 ust. 2 ustawy

Jeżeli termin zapłaty został określony w umowie niezgodnie z tymi zasadami, wierzycielowi, który spełnił swoje świadczenie, przysługują odsetki handlowe po upływie 60 dni od doręczenia faktury (art. 7 ust. 3 ustawy). Zapis w umowie nie jest więc w stanie odsunąć odsetek w nieskończoność.

Osobne uprawnienie przewiduje art. 7 ust. 3a ustawy: jeżeli umowny termin zapłaty przekracza 120 dni od doręczenia faktury i został ustalony z naruszeniem art. 7 ust. 2, wierzyciel może odstąpić od umowy albo ją wypowiedzieć. Po wypowiedzeniu należności za już dostarczone towary lub wykonane usługi stają się wymagalne w terminie 7 dni.

Jak policzyć odsetki. Przykład z przełomem półrocza

Wzór jest prosty: kwota zaległości pomnożona przez liczbę dni opóźnienia i przez roczną stawkę, podzielona przez liczbę dni w roku. Komplikacja pojawia się wtedy, gdy w trakcie opóźnienia zmienia się stawka, co przy transakcjach handlowych następuje 1 stycznia i 1 lipca.

Stan faktyczny: faktura na 12 300 zł brutto, termin zapłaty 15 maja 2026 r., zapłata 20 sierpnia 2026 r., obie strony to spółki prywatne. Pierwszym dniem opóźnienia jest 16 maja 2026 r.

Okres	Stawka	Liczba dni	Odsetki
16 maja do 30 czerwca 2026 r.	14,00%	46	12 300 zł × 46 × 0,14 / 365 = 217,02 zł
1 lipca do 20 sierpnia 2026 r.	13,75%	51	12 300 zł × 51 × 0,1375 / 365 = 236,31 zł
Razem		97	453,33 zł

Do tego dochodzi rekompensata. Wartość świadczenia mieści się w przedziale powyżej 5 000 zł i poniżej 50 000 zł, więc przysługuje równowartość 70 euro, przeliczona po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego kwietnia 2026 r., czyli miesiąca poprzedzającego miesiąc wymagalności. Średni kurs euro NBP z 30 kwietnia 2026 r. (tabela 083/A/NBP/2026) wynosił 4,2589 zł, co daje 298,12 zł. Kurs należy w każdej sprawie sprawdzić w tabelach NBP, ponieważ przesądza on o kwocie wpisywanej do noty obciążeniowej i do pozwu.

Zwróć uwagę na proporcje: przy niewielkiej fakturze rekompensata bywa wyższa niż same odsetki. Właśnie dlatego jest ona skutecznym narzędziem dyscyplinującym kontrahentów, którzy traktują kredyt kupiecki jako darmowe źródło finansowania.

Rekompensata 40, 70 i 100 euro

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 albo art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości stanowiącej równowartość:

• 40 euro, gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5 000 zł;
• 70 euro, gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5 000 zł, ale niższa niż 50 000 zł;
• 100 euro, gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa 50 000 zł lub wyższa.

Kurs przeliczenia

Równowartość ustala się przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne (art. 10 ust. 1a ustawy). Nie stosuje się kursu z dnia wystawienia noty ani z dnia zapłaty.

Czego rekompensata nie wymaga

Jest to świadczenie zryczałtowane. Wierzyciel nie musi wykazywać, że poniósł jakiekolwiek koszty windykacji, ani udowadniać ich wysokości. Nie musi też wcześniej wzywać dłużnika do zapłaty. Roszczenie powstaje z chwilą nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 albo art. 8 ust. 1 ustawy.

Cztery kwestie, które w praktyce sprawiają problem

• Od czego liczy się rekompensatę. Uprawnienie przysługuje od transakcji handlowej (art. 10 ust. 3 ustawy). Wyjątek dotyczy sytuacji, w której strony ustaliły harmonogram spełnienia świadczenia w częściach: wtedy odsetki i rekompensata przysługują w stosunku do każdej niezapłaconej części (art. 11 ust. 2 ustawy). Automatyczne naliczanie rekompensaty od każdej faktury bez analizy, czy stanowi ona odrębną transakcję, bywa źródłem sporu.
• Koszty przewyższające ryczałt. Poza kwotą ryczałtu wierzycielowi przysługuje zwrot, w uzasadnionej wysokości, poniesionych kosztów odzyskiwania należności przewyższających tę kwotę (art. 10 ust. 2 ustawy). Tu obowiązek dowodowy już istnieje.
• Zakaz zbycia. Roszczenie o rekompensatę nie może być zbyte (art. 10 ust. 4 ustawy). Nie da się go zatem sprzedać firmie windykacyjnej ani przenieść na faktora, choć samą należność główną i odsetki można cedować na zasadach ogólnych.
• Zapłata należności głównej nie kasuje rekompensaty. Jeżeli dłużnik zapłacił fakturę po terminie, uprawnienie do rekompensaty już powstało i pozostaje aktualne. To dlatego noty obciążeniowe bywają wystawiane po uregulowaniu zaległości.

Zarzut nadużycia prawa

Dłużnicy bronią się zarzutem nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 KC), wskazując na dysproporcję między kilkudniowym opóźnieniem a kwotą rekompensaty. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 5 KC ma charakter wyjątkowy i nie służy do rutynowego korygowania uprawnień wierzyciela, ponieważ rekompensata pełni funkcję prewencyjną, a nie odszkodowawczą. Sąd bada jednak całokształt okoliczności, dlatego wyniku takiego sporu nie da się z góry przesądzić.

Odsetki maksymalne i odsetki od odsetek

Strony mogą umówić się na odsetki wyższe niż ustawowe, ale nie bez granic. Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 481 § 2[1] KC), co we wrześniu 2026 r. daje 18,50%. Postanowienie przewidujące wyższe odsetki nie jest nieważne w całości, lecz skutkuje należnością w wysokości odsetek maksymalnych. Stawka handlowa 13,75% mieści się w tym limicie.

Od zaległych odsetek można żądać dalszych odsetek dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się doliczyć zaległe odsetki do dłużnej sumy (art. 482 § 1 KC). W wezwaniu wolno oczywiście wykazać kwotę odsetek naliczoną na określony dzień, ale nie można jednostronnie skapitalizować jej i od tak powiększonej podstawy naliczać kolejnych odsetek.

Jak sformułować żądanie w wezwaniu i w pozwie

Sąd jest związany granicami żądania, dlatego nieprecyzyjne wskazanie rodzaju odsetek tworzy realne ryzyko procesowe. Sformułowanie „odsetki ustawowe za opóźnienie” oznacza inny reżim niż „odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych”. Zakres związania sądu zależy od treści całego pozwu, w tym określonego rodzaju, wysokości i okresu odsetek, dlatego nie należy zakładać, że sąd sam skoryguje żądanie do wyższej stawki handlowej.

Prawidłowa formuła brzmi: zasądzenie kwoty X zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia [pierwszy dzień po terminie płatności] do dnia zapłaty. W elektronicznym postępowaniu upominawczym trzeba wybrać odpowiadającą temu pozycję z listy rodzajów odsetek.

W wezwaniu do zapłaty warto rozbić należność na trzy pozycje: należność główną, odsetki wyliczone na wskazany dzień wraz z podaniem stawek i okresów oraz rekompensatę z podaniem kursu euro i daty, z której go przyjęto. Wezwanie skonstruowane w ten sposób jest łatwiejsze do obrony w sądzie i zwykle skuteczniejsze przedprocesowo.

Przedawnienie

Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczenia o świadczenia okresowe, do których należą odsetki, przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat, a koniec terminu przypada zasadniczo na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 KC). Odsetki za opóźnienie przedawniają się osobno za kolejne okresy. Dopóki roszczenie główne istnieje, zasadniczo nie mogą przedawnić się później niż ono; inaczej może wyglądać sytuacja po wcześniejszym wygaśnięciu należności głównej, na przykład wskutek zapłaty, dlatego terminy trzeba liczyć dla każdego roszczenia oddzielnie.

Uwaga na przepisy szczególne. Roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy przedawniają się z upływem 2 lat (art. 554 KC), ale odrębne terminy mogą dotyczyć także innych typów umów, w tym określonych usług. Nie można więc przyjąć prostego założenia, że każda faktura za towar przedawnia się po 2 latach, a każda faktura za usługę po 3 latach. Decyduje kwalifikacja rzeczywistej umowy, a nie nazwa pozycji na fakturze.

Roszczenie o rekompensatę traktuje się jako odrębne od roszczenia głównego. Zapłata należności głównej nie powoduje jego wygaśnięcia, biegnie ono natomiast własnym terminem, który również trzeba pilnować.

Zawiadomienie do UOKiK przy poważnych zatorach

Poza drogą cywilną istnieje narzędzie administracyjne. Zakazane jest nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, które ma miejsce wtedy, gdy w okresie 3 kolejnych miesięcy suma wartości wymagalnych świadczeń niespełnionych oraz spełnionych po terminie wynosi co najmniej 2 000 000 zł (art. 13b ustawy). Postępowanie prowadzi Prezes UOKiK, a stwierdzenie naruszenia może zakończyć się administracyjną karą pieniężną obliczaną według ustawowego wzoru uwzględniającego kwotę i długość opóźnień (art. 13v ustawy).

Zawiadomienie o podejrzeniu nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych może złożyć każdy, a nie tylko przedsiębiorca (art. 13d ustawy). Nie zastępuje ono dochodzenia własnej należności. Może natomiast doprowadzić do wszczęcia postępowania przez Prezesa UOKiK wobec podmiotu, którego skala opóźnień spełnia ustawowe kryteria.

Najczęstsze pytania

Pomoc kancelarii w sprawach o zapłatę

Kancelaria PMTW w Tychach obsługuje przedsiębiorców w sprawach o zapłatę na każdym etapie: od weryfikacji terminu wymagalności i prawidłowego wyliczenia odsetek, przez wezwania do zapłaty i noty obciążeniowe, po postępowanie sądowe, w tym nakazowe i upominawcze, oraz współpracę z komornikiem na etapie egzekucji. Reprezentujemy również dłużników, gdy roszczenie jest zawyżone, przedawnione albo oparte na wadliwie sformułowanym żądaniu odsetkowym.

Przygotowujemy także wzory umów i warunków handlowych ograniczające ryzyko zatorów: terminy zapłaty zgodne z ustawą, zabezpieczenia, zasady naliczania odsetek i rekompensaty. Obsługujemy firmy z Tychów, Katowic, Mikołowa, Bierunia, Lędzin, Łazisk Górnych i całego regionu, także zdalnie.

Nota merytoryczna

Ostatnia aktualizacja: wrzesień 2026 r. Stan prawny i wysokość stawek na dzień publikacji.

Podstawy prawne: art. 2, art. 4–8, art. 10, art. 11, art. 11b, art. 11c, art. 13b, art. 13d i art. 13v ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych; art. 5, art. 118, art. 359 § 2, art. 481 § 2 i § 2[1], art. 482 oraz art. 554 Kodeksu cywilnego; art. 6 ust. 1 Prawa przedsiębiorców; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE. Stawki na drugie półrocze 2026 r. wynikają z obwieszczenia Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 22 czerwca 2026 r. (M.P. z 2026 r. poz. 642).

Stawki odsetek zmieniają się. Odsetki w transakcjach handlowych ustalane są na każde półrocze osobno, a odsetki kodeksowe zmieniają się wraz ze stopą referencyjną NBP. Przed wystawieniem noty lub skierowaniem sprawy do sądu należy sprawdzić stawkę obowiązującą w danym okresie.

Treść niniejszego artykułu ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.